, ,

?

Osadnicy

okres: ok. XIV XV wieku, ukazanie rżnorodności etnicznej regionu

Binarowa wieś położona w południowo-wschodniej części Polski, w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich, pomiędzy Pogrzem Ciężkowickim a Dołami Jasielsko-Sanockimi, nad potokiem Sitniczanka, lewym dopływem rzeki Ropy, 4 km na płnocny-zachd od Biecza, licząca 1900 mieszkańcw.

Binarowa powstała za sprawą krla Kazimierza Wielkiego, ktry 23 czerwca 1348 r. w obecności świadkw wręczył na Wawelu Mikołajowi zwanemu Vlosnitzer i Hermanowi jako sołtysom przywilej na lokację wsi na prawie magdeburskim. Według przywileju lokacyjnego wieś miała liczyć 60 łanw i została zwolniona na 20 lat od wszelkich powinności feudalnych. Zgodnie z wczesnym zwyczajem dokument lokacyjny nie wymieniał nazwy wsi, a jedynie rzekę, nad ktrą wieś lokowano, tj. Sitnicę (Szczytnicę) dziś Sitniczankę.

Wieś nie przyjęła jednak nazwy tropicznej od rzeki. Nazwa ma pochodzenie dzierżawcze (od imienia lub przezwiska sołtysa). Po raz pierwszy pojawiła się w dokumencie lokacyjnym Biecza z 1363 r. jako Binarowa Wola. Niestety, zachował się tylko XVII-wieczny odpis dokumentu, toteź nazwa ma prawdopodobnie nie XIV-wieczne, lecz XVII-wieczne brzmienie.

Po 1363 r. do końca XIV-wieku w miejsce nazwy Wola występowała nazwa Poręba sołtysa Bytnara (Bynara, Betnara, Binara, Benara). W końcu wieku znikło z nazwy określenie Poręba i zaczęła się utrwalać nazwa zbliżona do wspłczesnej Brenarowa, Benerohowa, Byenarowa, Biennarowa, Beynarowa, itd.) Jednak dopiero w XVII wieku nazwa wsi występuje w dzisiejszym brzmieniu.

Skąd pochodzili chłopi osiedlający się na nowo zakładanych wsiach? Na to pytanie, niestety, źrdła nie dają jednoznacznej odpowiedzi. W przypadku wsi Binarowa długo utrzymująca się w nazwie cząstka poręba dowodzi, źe proces osadniczy był powolny, a duża wieś lokowana w puszczy karpackiej zasiedlała się stopniowo. Nie sprzyjały temu las, ukształtowanie terenu i brak wystarczającej ilości osadnikw, bowiem wieś zgodnie z przywilejem lokacyjnym miała posiadać 52 jednołanowe gospodarstwa kmiece. Jednak ani w XV w., ani pźniej nie osiągnęła przewidzianej liczby. Samodzielne gospodarstwa w XV-XVI w. obejmowały przeważnie 38 łanw, resztę brali w dzierżawę sami kmiecie, sołtysi lub mieszczanie bieccy.

Jakiej narodowości byli osadnicy? Należy przypuszczać, źe w tym okresie była to ludność mieszana Polacy i Niemcy, bowiem teren obecnego powiatu gorlickiego należy do tych nielicznych w Polsce, gdzie kolonizacja na prawie magdeburskim była nie tylko przyjęciem form samorządu wiejskiego wykształconych w Niemczech, ale odbywała się przy udziale pewnej ilości elementu etnicznie niemieckiego. Na niemieckie lub śląskie pochodzenia osadnikw wskazują wyraźnie imiona występujące w bieckich księgach sądowych, takich jak: Kuno Honesteter, Petrus Hopern, Nicze Girnot, Niklos, Petir Beyer, Tomas Klug i inni. Prawdopodobnie pierwsi sołtysi sprowadzili osadnikw ze swoich stron, bowiem okolice Biecza były wyludnione, a Śląsk jak na owe czasy gęsto zamieszkały.

Mieszkańcy

Binarowa była wsią typowo rolniczą, znaną z uprawy lnu i konopi oraz z produkcji i zbytu wyrobw włkienniczych. Przywilej Kazimierza Jagiellończyka z 1470 r. ograniczający rosnącą gdzie indziej pańszczyznę do minimum i uwalniający wieś od powinności na rzecz grodu bieckiego ułatwił chłopom wykorzystanie ekonomicznej koniunktury w państwie.

Rżne inwentarze, zapisy sądowe i spisy urzędowe dotyczące chłopw w Binarowej i okolicznych wsiach informują, że przeciętne gospodarstwo kmiece w połowie XVI w. posiadało: 4 konie z uprzężą, 1-2 wozy, 2 pługi z żelazem, brony, sanie, łańcuchy, motyki, siekiery, topory, kosy, sierpy, beczki, niecki, koryta, przetaki, maślnice itp. Poza końmi kmieć hodował rocznie po kilkadziesiąt owiec, kur, gęsi i rojw pszczelich; po kilkanaście krw, świń, wołw roboczych oraz po kilka cieląt, jałwek i kz. Z plonw najwięcej zbierano żyta, nieco mniej owsa, najmniej pszenicy. Sadzono dużo grochu, bobu i kapusty. Siano i sadzono także rzepę, tatarkę, cebulę i ogrki. Produkowano duże ilości siana. W latach urodzaju uzyskaną nadwyżkę plonw zbywano. Plonami, mięsem, nabiałem i wyrobami z mleka płacono długi i robociznę oraz pozyskiwano środki na zakup potrzebnych w gospodarstwie towarw, głwnie soli i wyrobw żelaznych.

W Binarowej obok hodowli i uprawy zbż już w XV wieku rozwinęła się uprawa lnu i konopi, ktrej sprzyjały warunki klimatyczno glebowe. Pobudziło to rozwj rzemiosła włkienniczego na wsi i sprawiło, że Binarowa przez 400 lat stała się jednym z największych ośrodkw włkiennictwa na ziemi bieckiej. Tkactwo i płciennictwo było, obok rolnictwa, głwnym źrdłem dochodw mieszkańcw i podstawą zamożności wsi.

Pod koniec XVI w. Binarowa znalazła się w składzie niegrodowego starostwa libuskiego, w skład ktrego wchodziło 11 krlewszczyzn. Początkowe lata były jeszcze dla wsi pomyślne. Omijały ją wojny i klęski żywiołowe. Dochd dostarczała gospodarka rolna i przemysłowa. Rosła pozycja binarowskich płciennikw, wielu z nich przenosiło się do Biecza, przyjmując jego obywatelstwo.

Z upływem czasu położenie mieszkańcw wioski uległo niekorzystnym zmianom. Na sytuację chłopw we wsiach starostwa wpłynęły nie tylko surowe rządy dzierżawcw, ale rwnież czynniki obiektywne zarazy i klęski żywiołowe dziesiątkujące ludność Binarowej. W latach klęsk liczebność wsi spadała o 70% 80%, np. w 1662 r. dżuma grasująca w Binarowej sprawiła, że z 300 mieszkańcw pozostało kilkudziesięciu. Zarazy i głd powodowały zdziczenie obyczajw objawiające się odmową pochwku zmarłych na zarazę, wzajemnym unikaniu się ludzi, bandytyzmem. Większość ziemi leżała odłogiem, brakowało ludzi do pracy, inwentarza i ziarna na siew.

: