Початкова сторінка

Прадідівська слава

Українські пам’ятки

Ні просьби, ні грозьби, ні тортури, ані смерть не приневолять тебе виявити тайни

Богдан Хмельницький

?

Перемишль м

Przemyśl – najstarsze miasto na kresach wschodnich Rzeczypospolitej. Starodawny ośrodek miejski położony na pograniczu dwóch krain geograficznych Pogórza Dynowskiego i Kotliny Sandomierskiej w dolinie rzeki San. Tereny te juz w IV w. leżały w kręgu zainteresowań imperium rzymskiego. Świadczy o tym złoty medal cesarza rzymskiego Walensa (364-378 r) znaleziony w Przemyślu nad Sanem w 1935 r.

Po zajęciu grodu w 1069 przez Bolesława Śmiałego stał się on siedzibą monarchy na kilka lat. Od 1086 do około 1270 roku, gród przemyski zostaje stolicą samodzielnego księstwa będącego we władaniu książąt polskich (Kazimierz Sprawiedliwy , Leszek Biały), ruskich i węgierskich . W 1389 roku miasto otrzymuje nową lokację na prawie niemieckim. Wybudowany zostaje murowany zamek, miasto otoczone wysokim murem z więzami, powstają nowe kościoły, klasztory, ratusz. Na zamku przemyskim rezydują wojewodowie, kasztelanowie i starostowie. Wśród starostów była kobieta Nawojka Koniecpolska w XV w., oraz wyniesieni spośród Polaków na tron królewski monarchowie elekcyjni, pierwszy Michał Korybut Wiśniowiecki i ostatni – Stanisław August Poniatowski.

Miasto w 1772 r. dostało się pod zabór austriacki. Austriacy otoczyli miasto dwoma pierścieniami fortów, a w 1889 roku ulokowali tu dowództwo Korpusu Wojskowego Nr X. Powstały pierwsze zakłady przemysłowe, jak młyny parowe, rafinerie nafty, a w 1860 roku doprowadzona została linia kolejowa.

Wladza zaborców została obalona w mieście 1 listopada 1918 roku a w jej miejsce powołano lokalny rzad złożony z przedstawicieli społeczności polskiej, ukraińskiej i żydowskiej. W nocy z 3 na 4 listopada 1918 roku Ukraińcy, łamiąc wcześniej podpisaną umowę, dokonali zamachu stanu i zajęli część miasta położoną po prawej stronie Sanu. Druga strona Przemyśla, dzięki bohaterskiej postawie młodzieży , która odparła ogniem atak przeważającego liczebnie nieprzyjaciela, pozostała w rękach polskich. 13 grudnia 1918 roku w kontruderzeniu przeciw wojskom ukraińskim pod Nizankowicami brały udział oddziały składające się z młodzieży gimnazjalnej. Jeden z nich – oddział 10 p.p – poniósł szczególnie dotkliwe straty w postaci 12 poległych przemyskich uczniów. Dla ich upamiętnienia społeczeństwo przemyskie ufundowało na Placu Konstytucji pomnik Orląt Przemyskich , odsłonięty w 1938 roku.

Tragicznym etapem w historii Przemysla byl okres podwójnej okupacji tj. niemieckiej i radzieckiej w czasie II wojny światowej. Przemyśl stracił wówczas 35 188 mieszkańców (57%). Straty objęły 17 961 mieszkańców narodowości żydowskiej i 17 227 narodowości polskiej . Obaj okupanci prowadzili politykę eksterminacji miejscowej ludności i osiedlania w jej miejsce obcej. Związek Radziecki w ciągu niespełna dwóch lat doprowadził do wyniszczenia 11 562 mieszkańców Przemyśla narodowości polskiej osiedlając w ich miejsce 4852 Rosjan , natomiast hitlerowcy w okresie niepełnych pięciu lat wywieźli i wymordowali 5665 Polaków i prawie wszystkich przemyskich Żydów , przy równoczesnym osiedleniu w ich miejsce 2035 Niemców. Najdotkliwsze straty pod okupacją radziecką poniosła polska inteligencja. W czasie działań wojennych uległo zniszczeniu 1568 budynków (40% ogółu) ,w tym wiele zabytkowych

Po II wojnie światowej zmieniła się radykalnie rola miasta. Z centrum administracyjnego, gospodarczego i kulturalnego stało się małym miastem przygranicznym. Widoczna zmiana na lepsze w zakresie budownictwa i rozwoju ludności nastąpiła po 1975 r. gdy zlokalizowano tu siedzibę władz wojewódzkich.

Ludność Przemyśla w okresie międzywojennym

Ludność Przemyśla w okresie międzywojennym składała się z przedstawicieli różnych ras, narodowości i wyznań – według danych biura ewidencji ludności zajmował powierzchnię 16,5 km2 z 62272 mieszkańcami wśród których byli wyznawcy następujących religii:

39 430 obrządku łacińskiego 63,3%

18 376 wyznania mojżeszowego 29,5%

4 391 obrządku grekokatolickiego 7,0%

85 innych wyznań 0,2%

Джерело: [2006 р.]

Список літератури – на сайті «».

Корисна колекція планів міста: